Bonus Yasağı Delindi: İngiltere Su Şirketlerinde Yönetici Maaşları Rekor Tırmanışta

İngiltere’de su sektörü, hükümetin bonus yasağı ve kamuoyunun artan faturalar ile çevre kirliliğine yönelik öfkesine rağmen, üst düzey yöneticilerin maaş paketlerinde endişe verici bir artışa sahne oluyor. Guardian’ın elde ettiği verilere göre, İngiltere ve Galler’eki 14 büyük su şirketinin CEO ve CFO’larına ödenen toplam paket, önceki yıla göre %1.5 artışla 25.3 milyon sterline ulaştı. Bu durum, sektörün iflasın eşiğindeki Thames Water dahil yaşadığı ciddi finansal krizler ile yönetici ödülleri arasındaki uçurumu derinleştirerek regülasyon otoritelerinin etkinliği konusunda ciddi soru işaretleri oluşturuyor.

Yönetim Ücretlerinde 'Boşluk' Avantajı

Şirketler, hükümetin 2025-26 dönemi için getirdiği bonus kısıtlamasını aşmak için yaratıcı maaşlandırma mühendisliğine başvuruyor. 'Performansa dayalı ödeme' tanımından yararlanmak yerine, şirketler bu ödemeleri 'elde tutma' (retention) veya 'yıllık ödenek' (annual allowance) olarak sınıflandırarak yasağı teknik olarak delmeyi başarıyor.

■United Utilities CEO'su Louise Beardmore, geçen yıla göre 1.1 milyon sterlin artışla toplam 2.5 milyon sterlin kazanırken, bu artışta performans şartı olmayan 435.000 sterlinlik 'yıllık ödenek' etkili oldu.

■Anglian Water CEO'su Mark Thurston, şirketin bonus yasağı kapsamına gireceğini açıklamasına rağmen, toplam 1.9 milyon sterlin aldı; bunun 500.000 sterlini, şirketin performansına bağlı olmayan bir 'elde tutma ödemesi' olarak ana şirket üzerinden kendisine ödendi.

■Genel olarak, CEO ve CFO'ların sabit maaşlarında ve şartlara bağlı olmayan ödemelerdeki artışlar, toplam paketin 24.9 milyon sterlinden 25.3 milyon sterline yükselmesini sağladı.

Regülasyonun Kör Noktası: Ebeveyn Şirket Transferleri

Sektördeki en kritik sorun, regülasyonun (Ofwat) su dağıtım şirketlerine odaklanmasıyken, ödemelerin genellikle holding veya ana şirketler üzerinden yapılması. Bu yapı, yöneticilerin 'düzenlenen varlık' üzerindeki performanslarından ziyade, hissedarlar tarafından finanse edilen sözleşmelerle ödüllendirilmesine olanak tanıyor.

■Yorkshire Water'ın ana şirketi Kelda Holdings, CEO Nicola Shaw'a, sabit maaşı olan 732.000 sterlinin üzerine ek olarak, su şirketinin performansıyla ilişkilendirilmeyen 600.000 sterlinlik bir ödeme yaptı.

■Northumbrian Water ise benzer bir yöntemle CEO'ya 300.000 sterlinlik bir 'elde tutma ödemesi' yaptı.

■Wessex Water, bonus yasağı kapsamında olmasına rağmen, CEO Ruth Jefferson'a %14'lük bir maaş artışı yaparak işin sorumluluğunu gerekçe gösterdi.

Kamu Hizmeti mi, Özel Varlık mı?

Thames Water'ın iflasın eşiğinde olması ve milyonlarca müşterinin hortum kullanımı yasağı ile karşı karşıya kalması, sektörün finansal sürdürülebilirliği ve yönetişim modelini sert bir şekilde sorguluyor. Siyasi baskı artarken, sektörün kamulaştırılması tartışmaları da güç kazanıyor.

■Thames Water, finansal başarısızlık nedeniyle bonus yasağı kapsamına girecek olsa da, yasağın kapsamı dışındaki kıdemli personele 4.1 milyon sterlin bonus ödemeye devam etti.

■Ofwat, hangi şirketlerin yasağa tabi olacağını sonbaharda resmen onaylayacak, ancak yasağın geriye dönük uygulanması bekleniyor.

■Çevre Gıda ve Kırsal İşler Bakanlığı (Defra), kuralları dolaşmanın 'kabul edilemez' olduğunu ve çevresel sonuçlar olmadan bonus ödenmeyeceğini vurgulasa da, mevcut önlemlerin yetersiz kaldığı görüşü hakim.

Bu durum, İngiltere'deki kritik altyapı varlıklarının yönetiminde 'mülkiyet hakları' ile 'kamu yararı' arasındaki dengeyi bozan ciddi bir yönetişim arızasını (agency problem) gösteriyor. Yöneticiler, operasyonel performanslardan (kirlilik, sızıntılar) bağımsız olarak, hissedarlar tarafından oluşturulan finansal yapılar üzerinden ödüllendiriliyor. Hedge fon bakış açısıyla bakıldığında, bu tür regülasyon açıkları (loopholes), şirketlerin yasal risklerini artırırken kısa vadeli hissedar getirilerini önceliklendiren bir 'regülasyon arbitrajı' yaratıyor. Thames Water örneğinde görülen finansal çöküşün ardından artan kamulaştırma riski (political risk), İngiltere su sektörünün küresel sermaye akımları açısından risk primini yukarı çeken bir faktör olarak öne çıkıyor.